Vandaag ontdekte ik (via een tweet) Sebastian Schmieg, die deze zoekdienst gebruikt om er kunst mee te maken. Zijn project heet search by image. Ik zag al eerder een kunstwerk dat bestaat uit aan elkaar geplakte afbeeldingen van Google Streetview, waardoor je de illusie krijgt een autorit langs Route 66 te maken, maar het project van Schmieg slaat alles.

Hij begint met een lege (transparante) afbeelding en zoekt telkens verder met het eerste zoekresultaat van Google Image Search.  Wat er ontstaat is een reis door Het Al. Is Google dan toch God?

search by image, recursively
starting with a transparent png (400×225px)
2951 images, 12fps
december 9th, 2011
netherlands

Sebastian Schmieg, 2011

Rhine II, Andreas Gursky, 1999

Onmiddellijk ontbrandde een stevige discussie over de vraag wat die foto zo bijzonder maakt dat iemand er meer dan 3 miljoen euro voor neertelt. Verschillende verklaringen werden aangevoerd.

Het onderwerp, de majestueuze Rijn, zou veel mensen aanspreken. De manier waarop Gursky hem hier in beeld heeft gebracht is bovendien uniek. De afmetingen van het schilderij, twee bij drieënhalve meter, zouden daar nog imponerend veel aan toevoegen.

En, niet onbelangrijk, Gursky is sowieso een fotograaf die de wind in de zeilen heeft. Dit tweeluik staat ook al jaren in de top-3 van duurstbetaalde foto’s:

99 cent II, diptychon, Andreas Gursky

Zoals de Nederlandse Wikipedia het uitdrukt: “Zijn werk is zo in trek, dat verzamelaars en musea hem bijna de foto’s uit de handen rukken.”

Ik kan niet goed inschatten of deze foto dit bedrag waard is — ik heb daarvoor onvoldoende kennis van fotografie als kunstvorm en nog minder van de kunstmarkt.  Er zijn vast vergelijkbare foto’s in hetzelfde genre die nog geen fractie van die 3,2 miljoen euro opleveren . Ik denk dat prijsvorming in de kunst sowieso niet helemaal uit objectieve maatstaven volgt, laat staan in de immature, turbulente, laagdrempelige wereld van de fotografie.

Iemand, een kunstredacteur nota bene,  stelde de vraag hoeveel Ferrari’s erbij geleverd werden. Niemand vraagt zich ooit af waarom een Ferrari een kwart miljoen moet kosten. Voetballers met een prijskaartje van boven de 100 miljoen staan misschien tijdelijk ter discussie, maar dat middelmatige spelers makkelijk 10 miljoen opleveren stoort niemand meer.

Om een betere vergelijking te maken: dat een schilderij tientallen miljoenen oplevert, vindt niemand abnormaal. Integendeel, in deze onzekere tijden zien we dat als een betrouwbare investering. In de top-10 van duurste schilderijen allertijden staat er geen enkele van onder de 100 miljoen.

Hoe dan ook lijkt mij het goede nieuws achter koopprijs dat fotografie ook als kunstvorm volwassen aan het worden is.

Andreas Gursky

Wat me in Rodtsjenko boeit is zijn manier van kijken naar zijn onderwerpen: uit welke delen bestaan ze, welke geometrie zit erin, van welke details kun je abstraheren. Verwant aan De Stijl (niet voor niets naamgever van mijn eigen fotosite Stijlfoto.nl) en Bauhaus, voorloper van de Nieuwe Fotografie; de kunststromingen buitelden over elkaar in die tijd.

Zoals het constructivisme slechts een korte maar zeer noodzakelijke fase in de kunst is geweest, zo kan het zijn dat mijn belangstelling voor Rodtsjenko van voorbijgaande aard is. We zullen zien – vooral wat daarna dan komt.

Alexander Rodtsjenko. Marching Column of the Dynamo Sporting Club.

Let me make an exception for a new type of camera that may change photography even more than the invention of colour film did, a long time ago.

I am talking about a light-field camera, of which type a company called Lytro recently launched the first consumer model.

Three Lytro Cameras (Photo by Lytro.)

I won’t bother you with the technical details of how this camera works (but do read this article if you are interested). What the camera in essence does, is to allow you to decide where the focus in the picture is, after you have taken the photo. Each area in the picture can be in our out of focus, or in photographic terms: may fall inside or outside the depth of field of the photo.

The great thing about this: if the photographer can decide where the focus is after the photo has been taken, so can the viewer.

To give you an idea: these two pictures are actually two instances of a single photo taken with a Lytro. You really should have a look at the showcase website of Lytro to get an idea of how interactive and dynamic this is.

Two instances of the *same* photo taken with Lytro camera. (Copyright Erik Cheng/Lytro.)

Now digital photography has brought us many gimmicks, which in the end have not proven to be very helpful in taking photography to the next level. On the contrary, ‘techniques’ like HDR and time lapse turn cameras into magic boxes without really turning the photographer into an illusionist.

The Lytro camera is anything but a gimmick. This camera will create a whole new kind of photography, in which the dynamic photo, changeable by the viewer, will play a central role. In the future, the role of the viewer will become much more important and the interaction between the photographer and their audience will become much more intense and direct.

The photographer will invite, even challenge, the viewer to see things completely different than the photographer did. And that is the complete opposite of what has been the approach of photography for nearly 200 years now: to try to show the audience what the photographer saw or wanted to see.

That is why I dare predict that this Lytro camera will change the course of photography more than any invention before.

Emiel van Moerkerken, Portret

Van Moerkerken was als fotograaf het meest actief van eind jaren dertig tot de jaren vijftig. Daarnaast en daarna was hij  filmer en schrijver.

Hij was zeker een goede fotograaf, maar vergeleken met sommige tijdgenoten nu ook weer niet zo bijzonder. Toch heb ik twee redenen om hem hier te behandelen.

Ten eerste vanwege een uitspraak van hem die mij aanstaat, namelijk dat je als fotograaf vooral “organisatie en de juiste connecties nodig hebt”. Dat sluit mooi aan bij mijn opvatting dat fotografie marketing is.

Ten tweede vanwege een experiment dat hij uitvoerde. Hij vroeg zich af: “Zou het mogelijk zijn een portretfoto te maken die het ‘wezen’ van de afgebeelde persoon weergeeft, ontdaan van niet essentiële toevalligheden, een soort ‘ideaalportret’ dus?” Dat is jaren zestig taal voor de vergelijkbare vraag die ik stelde in de blog post Time Lapse: wat gebeurt er met een portret als je wisselende gezichtsuitdrukkingen en emoties door de tijd kan laten uitwissen.

Van Moerkerken moest er in het analoge tijdperk veel meer moeite voor doen dan wij nu met de computer. Hij moest zijn zestien foto’s nauwkeurig over elkaar heen afdrukken, op zo’n manier dat de ogen scherp bleven. Het vakmanschap en de ambitie die  daar uit spreken maken hem een betere fotograaf dan hij eigenlijk was.

Emiel van Moerkerken: Het Experimentele Ideaalportret

Tijdschriftartikel van Van Moerkerken over het 'Experimentele Ideaalportret'

'Bliss', standaard achtergrond ('wallpaper') in Windows XP. Fotograaf: Charles O'Rear

De foto heet officieel Bliss, maar in de Nederlandse versie van XP heet de achtergrond ‘Ierland’. Daarom is het niet zo vreemd als u denkt dat deze foto een Iers landschapje is.

U heeft er waarschijnlijk nooit bij stil gestaan, maar deze foto heeft ook een maker. Zijn naam is Charles O’Rear, een Ierse naam die uw aanname bevestigt dat de foto in Ierland is gemaakt.

Charles O’Rear maakte de foto in 1996 en verkocht hem een paar jaar later aan Corbis, het stock photo bedrijf van Microsoft. Ik heb niet kunnen achterhalen hoeveel hij ervoor gekregen heeft, maar meer dan een paar honderd dollar zal het niet zijn. Jammer, want had hij een royalty-deal bedongen van slechts 1 cent per verkochte XP-licentie, dan had hij nu zeker 4 miljoen dollar op zijn bankrekening staan.

Maar. De foto is niet in Ierland genomen, maar in Napa Valley, Californië, USA, niet ver van de woonplaats van O’Rear, die, zoals u nu begint te dagen, inderdaad een geboren Amerikaan is. Ignorance is Bliss.

Toen ik hier allemaal achter was gekomen, werd ik nieuwsgierig naar wat er werkelijk te zien is op de plek waar deze foto is genomen. Mijn idyllisch idee was altijd dat de fotograaf de camera in vrij willekeurige richting heeft gehouden en dat het er overal om hem zo uitzag. Ik heb twee jaar in West-Ierland gewoond en daar was dat ook zo, zij het meestal met een grijze lucht erboven.

Maar ook die illusie gaat  aan duigen. Ten eerste al door onderstaande foto, die het kunstenaarscollectief Goldin+Senneby in januari 2006 vanaf precies hetzelfde standpunt nam. Niet alleen waren weersomstandigheden en jaargetijde behoorlijk anders dan op de originele foto, ondertussen was de grond verbouwd tot wijngaard. Wel toepasselijk als je weet dat O’Rear zijn kost vooral verdiend heeft met fotoboeken over wijn.

After Microsoft. De foto Bliss opnieuw gemaakt in 2006, door Goldin+Senneby

Maar hoe ziet het er eigenlijk uit naast en achter de plek waar de fotografen hebben gestaan? Hoeveel bliss is er nog op deze plek? Google Streetview biedt uitkomst. Onderstaand zijn vier foto’s van Nine Eyes, de camera die op de Google autootjes gemonteerd zijn. Die camera staat op een hoog statief bovenop de auto. Dit hoge standpunt geeft een totaal ander perspectief. Vandaar dat het enige moeite kost om de Streetview foto aan de originele Bliss te relateren.

Bliss door Google Streetview

Bliss. Wat er rechts van de fotograaf te zien is.

Bliss. Wat er links van de fotograaf te zien is.

Bliss. Wat er achter de fotograaf te zien is.

De coördinaten van deze plek zijn trouwens 38.248966, -122.410269. Mocht u er zelf een kijkje willen nemen.

Update 29-8: misschien heeft de fotograaf er toch een aardig bedragje aan over gehouden. Zie dit artikel op de lokale nieuwssite NapaValleyRegister.com. 

Van heel recente datum is de ontwikkeling van Google Afbeeldingen tot Reverse Image Search Engine. Dat is een manier van zoeken waarbij je een bestaande afbeelding uploadt, aan de hand waarvan de zoekmachine voor je gaat zoeken. Naar identieke foto’s en vergelijkbare foto’s. De dienst TinEye, die ik hier eerder besprak, heeft vooral als doel het opsporen van plaatsen waar de foto al dan niet rechtmatig gebruikt wordt.

Google gaat een stap verder en wil je vertellen wat er op die foto staat. Of althans, naar wat Google denkt dat er op die foto staat.

Ik heb  een paar dingen uitgeprobeerd.

We beginnen simpel, met deze foto van jeugdheld Freddie Mercury. En dan opzettelijk niet een van zijn meest bekende uiterlijken, maar van zijn zieke nadagen.

Testfoto1: een zieke Freddie Mercury

Het resultaat is perfect:

Zoekresultaten Google alleen op basis van een foto

Perfect, maar voor Google misschien toch wat minder spectaculair omdat het hier een foto betreft die ik om te beginnen van het internet had geplukt.

Zoek je met een eigen foto, bijvoorbeeld van een hond in het gras, dan zwijgt Google in alle talen over die hond. Wel vindt het talloze foto’s met ongeveer dezelfde kleur- en vlakverdeling.

Hilarisch wordt dat in onderstaande zoekactie. Het potje met slakken bovenaan is mijn foto. De door Google opgespoorde foto’s zijn, ehm, bijpassend.

Zoekresultaat op een eigen foto van slakken

Daarentegen ben ik zwaar onder de indruk van het onderstaande resultaat. Uit Google Earth maakte ik deze uitsnede van Rotterdam en omgeving.

Luchtfoto Rotterdam e.o. (uitsnede Google Earth)

Na voorgaande resultaat leek me dat mission impossible voor Google. Het gaat hier immers niet om een complete foto die geïndexeerd en al op de Google servers staat. Maar kijkt u eens naar het resultaat:

Zoekresultaat Rotterdam

De toekomst is duidelijk. Over minder dan een paar jaar is het gewoon geworden om een foto van een jou onbekende vogel te maken, met je mobiel, die te voeden aan Google en meteen alle informatie over het beest te krijgen. Hoeven we niet eens augmented reality te noemen.

En als je die mogelijkheden binnenkort kunt gebruiken, denk dan ook nog eens aan de mensen van het bedrijf TinEye, die dit mede mogelijk hebben gemaakt. Want wat in de tachtiger en negentiger jaren voor Microsoft gold, geldt nu voor Google. Als Google op jouw terrein komt, kun je wel inpakken. TinEye is dood voordat het goed en wel tot leven is gekomen. Maar laten we ze de credits van hun geweldige innovatie niet onthouden.

Naschrift 19 januari 2012:

En dit kun je er dus ook mee doen. Geweldig:

search by image, recursively
starting with a transparent png (400×225px)
2951 images, 12fps
december 9th, 2011
netherlands

Sebastian Schmieg, 2011

In een tijd waarin minstens iedereen één camera bezit, is één van de mogelijkheden om dat onderscheid te bereiken door helemaal geen camera te gebruiken.

Kan dat? Ja dat kan. Het kan zelfs op twee manieren.

1. Je kan de foto’s van anderen gebruiken om een nieuw beeld te creëren.

2. Je kan uitgaan van het traditionele proces van foto nemen, foto ontwikkelen, foto afdrukken – minus de camera. Of iets duidelijker: je gebruikt geen camera om een beeld te vangen, maar probeert onderwerp, compositie en vooral licht rechts op het negatief, of beter nog, op het fotopapier te krijgen.

De eerste categorie is vooral een uitvloeisel van de digitale fotografie in combinatie met internet. Het komt al sinds honderd jaar sporadisch voor in de vorm van collagekunst, maar is vooral het laatste decennium flink in opkomst.

Een beroemd voorbeeld is Suns of Flickr, een project van fotografe (or is she) Penelope Umbrico.

Ze maakt er (op Flickr) een statement mee:

This is a project I started when I found 541,795 pictures of sunsets searching the word “sunset” on the Flickr site. I took just the suns from these pictures and made snapshot prints of them. I find it particularly absurd that the sun, the quintessential life giver, constant in our lives, symbol of enlightenment, spirituality, eternity, all things unreachable and ephemeral, omnipotent provider of optimism and vitamin D… and so ubiquitously photographed, is subsumed to the internet, the most virtual of spaces equally infinite but within a closed electrical circuit. Looking into this cool electronic space one finds a virtual window into the natural world.

Maar ook Corinne Vionnet, die ik eerder besprak is een fotografe die (ook) zonder camera opereert.

En dan heb je nog de mensen die Google Streetview afgrazen op zoek naar interessante beelden. Ook daarover schreef ik al een keer.

De tweede categorie van cameraloze fotografie is  veel ouder. Al zo’n  honderd jaar geleden, in de tijd van kubisme, dadaïsme en surrealisme werd er volop gewerkt met het direct, zonder tussenkomst van een camera, op fotopapier overbrengen van beelden. Fotogrammen heten die dingen.

De Hongaarse multikunstenaar Moholy-Nagy experimenteerde er in de jaren twintig van de vorige eeuw vergaand  mee. Hij begon simpel maar maakte allengs complexere beelden:

Fotogram van Moholy-Nagy

Fotogram van Moholy-Nagy

Maar ook anno nu wordt er driftig mee geëxperimenteerd. Flickr geeft het indrukwekkende aantal van 10.000 treffers als je op het woord ‘Photogram’ zoekt. En in oktober 2010 wijdde het respectabele Digital Journal of Photography er een issue aan. Lees het, en je zult zien dat dit een springlevende tak van fotografie is – volop in ontwikkeling.

Susan Derges, 'Arch 4 (summer)', 2007/8

Ze is tamelijk beroemd geworden met een serie van over elkaar heen geplakte toeristenkiekjes van plekken op de wereld die zo veel gefotografeerd worden dat je je afvraagt waarom je dat zelf ook nog eens zou doen.

En Vionnet vraagt zicht dat af. Ze onderzoekt de vraag door al die bekende plaatjes, die maar minimaal van elkaar verschillen, over elkaar heen te leggen. Je krijgt dan beelden als onderstaande.

Corinne Vionnet - Atomium Bruxelles

Corinne Vionnet - Kinderdijk

Je merkt wat het met je doet. Je gaat een beeld dat zo bekend is dat het in ons collectieve geheugen staat gebrand, letterlijk met andere ogen bekijken. Ik houd van deze benadering, zie ook mijn eerdere post  Time Lapse.

Overigens maakt Vionnet ook foto’s met een camera. Gelukkig maar, want haar eigen fotografie vind ik nog veel interessanter.

Corinne Vionnet - Lac Léman